Waar is Emil? Bij Twan Ernst

Waar is Emil? Bij Twan Ernst

Zaterdag 27 juni op L1 Radio

Villa Voerendaal moet rond het jaar 100 een enorm agrarisch bedrijf zijn geweest. Sterker nog: het is de grootste Romeinse villa van Nederland en omstreken die we tot op heden kennen.

In de jaren 1985 tot 1987 werd de villa grotendeels blootgelegd en werden er zo’n 20.000 vondsten gedaan, maar die opgravingen zijn nooit onderzocht. De vondsten zitten voor een groot deel nog steeds opgeslagen in kartonnen dozen bij De Vondst, centrum voor archeologie in Limburg.

Onder leiding van het Limburgs Museum kijkt een team van experts nu voor het eerst naar deze 'cold case'. Zij dateren de objecten en kunnen iets vertellen over de functie of de herkomst van een bepaald object. De specialistische analyses zijn belangrijke bouwstenen in het onderzoek. Een van die specialisten is Twan Ernst.

|

Dakpannen, baksteen, vloertegels en verwarmingselementen. Alles wat van klei gebakken is, noemen we bouwkeramiek. Onderzoek hiernaar is pas de laatste 15 jaar uitgegroeid tot een specialisatie. Het is geen sexy onderzoek, alles lijkt op elkaar, de vondsten zijn soms loodzwaar en je krijgt er vieze handen van. Een complete dakpan weegt al gauw meer dan 6 kg.

Op het terrein Villa Voerendaal is ruim 2200 kilo bouwkeramiek gevonden. Het grootste deel is later weggegooid.

Ik bestudeer circa 400 items. Ik kijk naar vorm, afmetingen, soort baksel, kleur, herkomst, datering en toepassing van het materiaal. Alle gegevens verwerk ik in een tabel. Zo kan ik per categorie onder andere veranderingen in formaat en baksel zien. Dit vergelijk ik met bouwkeramiek van andere Romeinse villa’s in Nederland. We hopen dat het bouwkeramiek ons informatie geeft over de villa zelf, over de diverse bouwfases en hun datering.​​​ Twan Ernst

Romeins bouwkeramiek draagt een steentje bij aan de bouwgeschiedenis:

Bouwkeramiek is zwaar dus dat zijn de nodige kilo's die we gevonden hebben; een paar honderd kilo's zitten in die dozen. Het meeste bouwkeramiek bestaat uit dakpannen, maar er zit ook ander materiaal wat in keramiek door de Romeinen werd vervaardigd zoals verwarmingselementen, tegels et cetera. Bedenk je dat zo'n dakpan tussen de 6 en 9 kilo weegt. Dat was toen de standaard. Wat je wel ziet is dat in de loop van de Romeinse tijd die dakpannen kleiner worden en dat is een aspect wat ik momenteel aan het bestuderen ben. Wat ik probeer te achterhalen is door beschrijving van het materiaal bepaalde kenmerken te noteren en daaruit af te leiden waar het materiaal vandaan kwam, waar het werd toegepast en wanneer het werd toegepast. Op die manier probeer ik letterlijk een steentje bij te dragen aan de bouwgeschiedenis van de villa Voerendaal. Twan Ernst

Veranderingen en efficiëntie:

Ik probeer in ieder geval wel het materiaal in te delen in de periode dat de villa Voerendaal in gebruik was. Dat was een hele lange periode. Bijna tweehonderd jaar is er door de Romeinen gewoond in een luxe villa. Er is het nodige bijgebouwd en veranderd. Aan onze eigen woningen passen we in deze tijd ook regelmatig het nodige aan. De Romeinen deden niet anders en dat is wat ik probeer te ontdekken. Hoe is het gebruikt? Waar kwamen de materialen vandaan? Zien we daar veranderingen in? Bouwkeramiek haalde men vaak lokaal, omdat het ontzettend zwaar is wilde men er niet te ver en te lang mee reizen en slepen. Men haalde het bijvoorbeeld uit Brunssum en Schinveld. Daar zit bepaalde klei, die kun je herkennen als je dat onderzoek doet, dat is vanaf Voerendaal pakweg 6 tot 8 kilometer in vogelvlucht. Daar komt een deel van het materiaal vandaan, dat is nu al zeker. Dat moest met paard en kar aangevoerd worden. Daar in Brunssum en Schinveld lagen ovens. Je moet denken aan kleinschalige productie-eenheden. Men werkte ook alleen maar in seizoen, vanaf april tot oktober kon er gebakken worden. Die ovens lagen vaak waar de klei aanwezig was. Men hoefde dan niet de klei naar de ovens aan te voeren. De grondstoffen had men direct bij de hand. En klei in natte vorm is gewoon veel zwaarder dan daarna het gebakken product. Het is gewoon een economische afweging geweest, efficiëntie. Het was zeker niet zo maar een boer die in die villa woonde. Dat boerenbedrijf werd vaak verpacht door, denkt men, echte Romeinse ingezetenen die toch wel het nodige geld hadden en in de steden woonden. Alleen in de zomermaanden werd het bewoond door de eigenaar. Een soort van hele luxe vakantiehuis zelfs, met een badhuis erbij. Dat was toen wel van alle gemakken voorzien. Twan Ernst

Nieuwsgierigheidsprikkel werd uitdaging:

Er werd in het verleden niet veel aandacht besteed aan bouwkeramiek. Nu weten we gewoon dat we uit dat bouwkeramiek veel meer gegevens kunnen afleiden, dus we moeten gewoon veel meer verzamelen. Ik heb een stuk gevonden waar ik geen vergelijkingsmateriaal elders van kan vinden. Dan is de uitdaging om te kijken of dat dan een uniek stuk is of niet. De laatste jaren is de kennis enorm toegenomen, dus misschien dat we over 50 jaar heel veel meer weten en dat ik eigenlijk pas echt een beginneling ben. Dit was wat dat betreft gewoon het rijkste deel van Nederland op dat gebied. Die villa's lagen hier in lössgebied en dat strekt zich uit naar België en Duitsland. Je kijkt ook in breder verband naar de economie van dat gebied. Die villa's functioneerden gewoon in een groter economisch systeem. Zolang je nieuwe zaken ontdekt, dan is het zo van: Ik weet nog niet alles dus we gaan gewoon verder met bestudering van het materiaal. De nieuwsgierigheid is de prikkel om dit onderzoek te doen. Ik denk dat het begonnen is toen ik een jaar of 14 was, zo rond 1980-1981. Toen heb ik meegedaan bij de plaatselijk heemkundevereniging en een van de eerste opgravingen die ik deed was gelijk raak. De nieuwsgierigheid is blijven hangen en nu is het gewoon de uitdaging om daar meer over te achterhalen, over het materiaal. Er zijn gewoon heel weinig personen die zich met dat materiaal bezighouden. Bouwkeramiek is vaak gewoon de grootste vondstcategorie bij een opgraving. Het zou zonde zijn als men daar het grootste deel van zou weggooien zonder er fatsoenlijk naar te kijken. Ik vind het wel belangrijk dat het goed bestudeerd wordt en daarvoor wil ik me inzetten. Twan Ernst

L1 Cultuurcafé

Iedere zaterdag van 10:00 tot 13:00 uur op L1 Radio.
Ontdek hier eerdere afleveringen van L1 Cultuurcafé

Luister L1 Radio via L1.nl/Radio of op FM 95.3 en 100.3. L1 Radio is ook via DAB+ te beluisteren, op kanaal 7A.

Nee, Frans Theunisz wordt geen burgemeester van Gennep

Nee, Frans Theunisz wordt geen burgemeester van Gennep

L1mburg Centraal - 6 juli 2020

L1mburg Centraal - 6 juli 2020

L1mburg Centraal: waarom zijn boeren boos over veevoer?

L1mburg Centraal: waarom zijn boeren boos over veevoer?

L1mburg Centraal: regionale taskforce brengt corona-gevolgen in kaart

L1mburg Centraal: regionale taskforce brengt corona-gevolgen in kaart

L1 Vandaag: het dagboek van Sander Reuvers - 6 juli 2020

L1 Vandaag: het dagboek van Sander Reuvers - 6 juli 2020

L1mburg Centraal: ook Fortuna Sittard begonnen aan voorbereidingen

L1mburg Centraal: ook Fortuna Sittard begonnen aan voorbereidingen

Logo 1Limburg

Programma's