Waar is Emil? Bij Niels Stoffels

Waar is Emil? Bij Niels Stoffels

Zaterdag 4 juli op L1 Radio

Villa Voerendaal moet rond het jaar 100 een enorm agrarisch bedrijf zijn geweest. Sterker nog: het is de grootste Romeinse villa van Nederland en omstreken die we tot op heden kennen.

In de jaren 1985-1987 werd de villa grotendeels blootgelegd en werden er zo’n 20.000 vondsten gedaan, maar die opgravingen zijn nooit onderzocht. De vondsten zitten voor een groot deel nog steeds opgeslagen in kartonnen dozen bij De Vondst, centrum voor archeologie in Limburg.

Onder leiding van het Limburgs Museum kijkt een team van experts nu voor het eerst naar deze cold case. Zij dateren de objecten en kunnen iets vertellen over de functie of de herkomst van een bepaald object.

De specialistische analyses zijn belangrijke bouwstenen in het onderzoek. Een van die experts is Niels Stoffels, röntgenspecialist.

|
Voor Voerendaal bekijken we 25.000 vondsten, van kleine schoenspijkertjes tot een koevoet. Veertig jaar lang hebben ze onbehandeld in dozen gelegen. Je ziet dat het materiaal achteruit gaat en na een tijdje gewoon uit elkaar valt. Want ijzer verpulvert en bronsrot stopt niet uit zichzelf. Met behulp van röntgenstralen kijk ik als het ware in een klomp roest. In overleg met de archeoloog stel ik daarna vast of het object interessant genoeg is om te behouden. Met een XRF-apparaat meten we de chemische samenstelling. Deze twee technieken geven ons nieuwe kennis en zo kunnen een goed advies geven wat te doen met het object. Een aantal mooie archeologische vondsten zijn direct na de opgraving in 1985 gerestaureerd. De rest werd opgeslagen in het depot voor bodemvondsten. Ik vind het bijzonder om vondsten van een groot boerenbedrijf van 2000 jaar geleden onder handen te hebben, bijvoorbeeld een kleine sikkel waarmee fruit geoogst werd. Wat zouden ze met de koevoet gedaan hebben? Niels Stoffels

Onderzoeken met röntgenstraling:

Ik werk in een speciale ruimte want ik werk met röntgenstraling dus dat moet afgesloten zijn. Overal in de wanden zit lood zodat er geen straling komt. Het apparaat waarmee we werken is eigenlijk een medische röntgentoestel, dus er ligt ook een tafel en zo'n röntgenbuis hangt erboven. Op die tafel leg ik eigenlijk die objecten die we geröntgend willen hebben. Dan zet ik de instellingen goed op de computer achter de loodwand, doe ik nog wat kleine aanpassingen in de instellingen, maak ik de foto en dan hebben we mooi beeld. Ik röntgen vooral metalen objecten. Je moet je voorstellen: uit zo'n opgravingen, laten we bijvoorbeeld zeggen een mes, daar zit altijd een klomp corrosie en aarde omheen: wat is het nou? Dan leggen we het onder dat apparaat en dan lichten we hem helemaal door en zie je uiteindelijk op het beeldscherm een plaatje waarin je die contouren van het mes in die corrosie, in die roest ziet zitten. We hebben het apparaat laten aanpassen voor dode objecten. De dosis van röntgenstraling voor mensen ligt hoger dan voor een stukje ijzer, dus we werken hier met hele lage straling. Het is allemaal wat minder extreem dan in een ziekenhuis. Dan bekijken we van: Is het interessant? Is het bijzonder? Is het archeologisch belangrijk? Maar het is bijvoorbeeld ook belangrijk voor de restaurator die straks die roest moet gaan verwijderen, die heeft ook al een soort houvast. Die heeft gewoon dan wat meer informatie. Niels Stoffels

Een waaier van elementen en een gevoel van tijdsdiepte:

Villa Voerendaal is eigenlijk wel heel leuk, want dat is gewoon echt zo'n Romeinse massa-landbouwboerderij. Het is een hele grote villa en er werd gewoon grootschalig landbouw bedreven. Eigenlijk om die legers die daar lagen te bevoorraden. Dat moest met een grote flinke productie. Je ziet dus eigenlijk alles van zo'n groot boerenbedrijf. Dat gaat bijvoorbeeld van stukken van ploegen tot ijzeren punten waarmee ze de aarde openbraken in de velden. Er zit een hele mooie koevoet bij, echt zo'n flink breekijzer, messen, hamers, beitels maar ook kettingen, voetboeien, dus waarschijnlijk waar het vee mee is vastgezet aan de ketting in de stallen. Maar ook weer een heel ander element is: die rijke eigenaar van Villa Voerendaal die had dus ook mooie schrijfstiftjes ingelegd, ringen en dat soort dingen. Sieraden zitten erbij, mantelspelden, fibula's, eigenlijk de hele waaier van zo'n groot boerenbedrijf. Ik vind dat heel leuk. Dat je een soort gevoel krijgt van die tijdsdiepte. Je bent nu in dit moment altijd bezig, maar 2000 jaar geleden liepen hier ook gewoon mensen en dan ben je maar een stipje op die tijdlijn; dat idee. Niels Stoffels

Zoeken naar verdieping en ontdekkingsmomentjes:

Ik heb toch altijd in de archeologie gewerkt. Ook de opleiding voor historicus en archeoloog gedaan. Ook deels door mijn ouders, want als we op vakantie gingen, gingen we ook naar musea en ging je ook naar de plekken met geschiedenis. Dan word je toch een beetje gevoed. Ik hou gewoon van geschiedenis, ook vanuit de middelbare school. Ik heb toch altijd al meer met mijn neus naar de grond gelopen. Altijd dingetjes opgeraapt, zakken vol met troep. Dat ging dan weer in potten op een schapje. Ook fossielen en schelpen, dat soort dingen. Alles met leeftijd, dat vond ik wel mooi. Ik denk ook wel dat het deels het zoeken naar verdieping is. Dat je graag meer weet van een object of van een discipline. Wat kan ik hier nog meer uit halen? Ook verbreding natuurlijk, maar ik denk dat verdieping bij alle onderzoekers wel speelt. Deels is het behoud van de objecten voor verder onderzoek, maar ook behoud van de objecten voor bijvoorbeeld musea, vooral het ijzer wat we van Villa Voerendaal hebben gezien. Zo'n stuk roest gewoon kapot. Als je er niks aan doet is het over 10 jaar weg. Dan is het een zakje poeder, verloren. Dan is nu het moment om het aan te pakken en te zeggen: we gaan voor de toekomst en het behoud. Het is bezig zijn met oude dingen, oude dingen vasthouden. Het zijn steeds die ontdekkingsmomentjes. Je maakt die foto, je ziet wat het is en je denkt: O, dat had ik niet verwacht. Dan kan je weer een stapje verder. Je ziet ook onderzoek ontwikkelen en projecten, toch steeds nieuwe opgravingen en ontdekkingen. In je hoofd kun je het een beetje aan elkaar breien tot een soort geschiedenis van Nederland of van bepaalde plekken. Dat blijft leuk. Waar ik nu mee bezig ben, denk ik, ben ik het meest gelukkig. Niels Stoffels

Beluister hier nog een reportage vanuit Villa Voerendaal

L1 Cultuurcafé

Iedere zaterdag van 10:00 tot 13:00 uur op L1 Radio.
Ontdek hier eerdere afleveringen van L1 Cultuurcafé

Luister L1 Radio via L1.nl/Radio of op FM 95.3 en 100.3. L1 Radio is ook via DAB+ te beluisteren, op kanaal 7A.

Nee, Frans Theunisz wordt geen burgemeester van Gennep

Nee, Frans Theunisz wordt geen burgemeester van Gennep

L1mburg Centraal - 6 juli 2020

L1mburg Centraal - 6 juli 2020

L1mburg Centraal: waarom zijn boeren boos over veevoer?

L1mburg Centraal: waarom zijn boeren boos over veevoer?

L1mburg Centraal: regionale taskforce brengt corona-gevolgen in kaart

L1mburg Centraal: regionale taskforce brengt corona-gevolgen in kaart

L1 Vandaag: het dagboek van Sander Reuvers - 6 juli 2020

L1 Vandaag: het dagboek van Sander Reuvers - 6 juli 2020

L1mburg Centraal: ook Fortuna Sittard begonnen aan voorbereidingen

L1mburg Centraal: ook Fortuna Sittard begonnen aan voorbereidingen

Logo 1Limburg

Programma's