Waar is Emil? Bij Joost van den Berg

Waar is Emil? Bij Joost van den Berg

Zaterdag 17 april op L1 Radio

Villa Voerendaal moet rond het jaar 100 een enorm agrarisch bedrijf zijn geweest. Sterker nog: het is de grootste Romeinse villa van Nederland en omstreken die we tot op heden kennen.

In de jaren 1985-1987 werd de villa grotendeels blootgelegd en werden er zo’n 20.000 vondsten gedaan, maar die opgravingen zijn nooit onderzocht. De vondsten zitten voor een groot deel nog steeds opgeslagen in kartonnen dozen bij De Vondst, centrum voor archeologie in Limburg.

Onder leiding van het Limburgs Museum kijkt een team van experts nu voor het eerst naar deze cold case. Zij dateren de objecten en kunnen iets vertellen over de functie of de herkomst van een bepaald object.

De specialistische analyses zijn belangrijke bouwstenen in het onderzoek. Een van die experts is Joost van den Berg, specialist in Romeinse amforen:

|
Olijfolie, wijn, vissaus, siroop... De Romeinen verhandelden veel vloeibare producten in amforen. Uit Spanje kwam olijfolie en vissaus in amforen en uit Frankrijk wijn. Ik kijk naar het baksel, de klei, de kleur, de vorm en herkomst. Ik teken de randen, de bodem en de handvatten van bijzondere stukken. De 1700 fragmenten – ruim 150 kg – uit Voerendaal verdeel ik onder in soorten amforen en naar de herkomst. Interessant zijn natuurlijk de opschriften, zoals de namen van Romeinen. Het onderzoek gaat niet alleen over amforen zelf, maar ook over mensen. Rijke mensen dronken dure wijn uit verre streken. De massa dronk goedkopere wijn of juist regionale dranken.Ik hoop te ontdekken dat mensen lokaal de amforen zijn gaan namaken voor hun eigen regionale producten, maar het leukste blijft toch om een amfoor te vinden met een bijzondere herkomst, met een bijzonder verhaal. Joost van den Berg

Romeinse amforen, olijfolie en identiteit:

Romeinse amforen zijn de grote aardewerken containers van de oudheid die gebruikt werden voor het transport van vloeistoffen, denk aan olijfolie, wijn en vissaus, specifiek voor de lange afstandshandel. Net zoals tegenwoordig hebben bepaalde containers een specifieke vorm waaraan je kon aflezen wat er in zat. Een wijnfles herken je als een wijnfles ook als die leeg is. Datzelfde geldt voor amforen. Die olijfolie-amforen waren hele grote bolle amforen en elke Romein wist dat dat voor olijfolie was. Strikt gesproken is een amfora een volume-eenheid van iets van rond de 26 liter maar die olijfolie-amforen uit bijvoorbeeld Spanje gaan al richting de 100 liter. Olijfolie, bijvoorbeeld, dat is super belangrijk voor de Romeinen, zonder olijfolie kun je geen Romein zijn. Ook niet in een gebied waar ze geen olijfolie kunnen maken. Dus aan die olijfolie-amforen kunnen we zien, dat dat zwaar gesubsidieerd wordt door de Romeinse staat om er maar voor de zorgen dat dat spul bij de mensen in de provinciën komt. Dus olijfolie was heel belangrijk voor de Romeinse identiteit. Joost van den Berg

Scherven brengen een klein stukje informatie:

Het belangrijkste wat ik doe wanneer ik zo'n scherf krijg is kijken waar die vandaan komt. Dat is een soort "bakselonderzoek". Dan kijken we eigenlijk aan de binnenkant. Dus ik heb het liefste mijn aardewerk kapot, zodat ik aan de binnenkant van de scherf kan kijken, zodat ik de breuk kan zien. Dan zien we allerlei hele kleine inclusies en wat voor een soort klei dat het is. Daaraan kunnen we al vaak zien waar dat die vandaan komt. Vervolgens gaan we naar typologie kijken. Dus we kijken naar de vorm en daaraan kunnen we ook zien wat voor een soort amfoor het is. Vervolgens kan die typologie ons ook weer iets zeggen over de datering. Ik denk dat wij bij villa Voerendaal vooral naar de rijkere klasse zitten te kijken, het soort mensen dat wijn dronk en olijfolie gebruikte. Hoe verhoudt de wijn zich tot de olijfolie en de vissaus? Bijvoorbeeld: een middenklasse zal heel veel wijn importeren, wat minder olijfolie en vissaus is dan helemaal 'not done'. Maar rijkere personen die willen natuurlijk alles hebben wat hen dan definieert als Romein. Zo hebben we een klein stukje van dat verhaal. Historici en archeologen houden zich altijd bezig met een klein stukje, een kleine opgraving of een klein onderdeel van het vondstmateriaal, maar daardoor kunnen we wel heel specifiek kijken naar dat onderdeeltje. Daardoor gaan we ook niet uitzoomen, want soms is dat ook jammer. Joost van den Berg

Steeds een klein stukje verder in het verhaal van iedereen:

Als ik naar zo'n vindplaats kijk kan ik scherven hebben uit Italië, uit Griekenland, uit het Midden-Oosten, Spanje, Gallië, het maakt allemaal niks uit. Mijn speelveld is heel Europa, dus dat is natuurlijk al spectaculair, maar ook wat het heel erg moeilijk maakt. Vandaar dat het ook een echt specialisme is. Vervolgens heb je te maken met verschillende aspecten. De ene keer ben ik bezig met die inclusies te bekijken: waar komt die scherf vandaan? Daarna ben ik met een stempel bezig en dan ben ik met een Spaans boek bezig om er achter te komen wat die stempel is. Zo wordt het wel een heel erg divers onderwerp. Ik was altijd al geïnteresseerd in geschiedenis, zeker de mediterrane wereld, de Grieken en de Romeinen. Geschiedenis is leuk, het is interessant, maar ik moet het vast kunnen houden. Het klinkt cliché, maar je moet materiaal laten spreken. Wij doen dit werk omdat we te maken hebben met de geschiedenis en het erfgoed van iedereen hier. We hebben een klein stukje van het verhaal van die villa, een klein stukje van de identiteit van de mensen. Het zijn allemaal kleine stukjes die straks dat hele beeld creëren. De Romeinen zijn toch onze voorgangers. Daar hebben we heel veel van overgenomen. Wat wij doen als archeologen is kijken naar menselijk gedrag. Die amfoor is daar terechtgekomen omdat de mensen zich toen der tijd een bepaalde manier gedroegen. Maar uiteindelijk zijn we bezig met het verhaal van iedereen hier. Ik blijf dit doen omdat het verhaal steeds completer wordt zo. Ja, het zit in me. Joost van den Berg

Beluister hier nog een reportage vanuit Villa Voerendaal

L1 Cultuurcafé

Iedere zaterdag van 10:00 tot 13:00 uur op L1 Radio.
Ontdek hier eerdere afleveringen van L1 Cultuurcafé

Live optredens uit het L1 Cultuurcafé verzamelen we hier, ook in abonnement als podcast.

Luister L1 Radio via L1.nl/Radio of op FM 95.3 en 100.3. L1 Radio is ook via DAB+ te beluisteren, op kanaal 7A.

L1mburg Centraal: Drukte bij reisbureaus vanwege versoepelde reisadviezen

L1mburg Centraal: Drukte bij reisbureaus vanwege versoepelde reisadviezen

AvondGasten Sport met Jeffrey van As, Tom Dumoulin en Reginald Thal

AvondGasten Sport met Jeffrey van As, Tom Dumoulin en Reginald Thal

Postbus 31 - 16 mei 2021

Postbus 31 - 16 mei 2021

Natuur en Zo TV: Vlootbeek, shiitake en moestuin

Natuur en Zo TV: Vlootbeek, shiitake en moestuin

Online Limburgs Schuttersfeest (OLS) krijgt tweede editie

Online Limburgs Schuttersfeest (OLS) krijgt  tweede editie

Op verzeuk op bezeuk: Dyanne Sleijpen

Op verzeuk op bezeuk: Dyanne Sleijpen

Logo 1Limburg

Programma's