Voorproefje van De Stemming: Regels voor robots

Voorproefje van De Stemming: Regels voor robots

Moraalfilosoof Katleen Gabriels van de Universiteit Maastricht komt zondag 15 december vertellen over haar boek 'Regels voor robots'.

Kunstmatige intelligentie moet worden onderworpen aan strenge ethische normen. Dat stelt moraalfilosoof Katleen Gabriels van de Universiteit Maastricht in haar nieuwe boek "Regels voor robots".

ETHIEK VOOR TECHNIEK
WAAROM OOK ROBOTS NIET AAN ETHIEK ONTSNAPPEN

In de zomer van 2016 werd hij éindelijk gelanceerd: de auto voor vrouwen. De SEAT Mii by Cosmopolitan was het resultaat van een samenwerking tussen het designteam van SEAT en de redactie en lezers van het vrouwenmagazine Cosmopolitan. De wagen werd in de markt gezet als ‘exclusief’ en richtte zich tot de moderne, modebewuste vrouw. De SEAT Mii by Cosmopolitan is ‘trendy’, ‘fashionable’, ‘sportief’, ‘veelzijdig’ en ‘gedurfd’ en biedt de moderne vrouw de mogelijkheid om haar ‘persoonlijke lifestyle te uiten’, aldus de marketingdirecteur.

Deze vrouwenwagen is uiteraard makkelijk te parkeren, beschikt over onontbeerlijke handtashaakjes en ‘in de hemelbekleding overheersen donkere tinten voor een extra gevoel van bescherming en glamour’. Hoe een kleur tot een veiliger gevoel kan leiden, is niet duidelijk, maar extra bescherming zou geen overbodige luxe zijn voor vrouwen in wagens. Vrouwen raken minder dan mannen betrokken bij ongelukken, maar áls ze erin verzeilen, hebben ze een grotere kans op verwondingen en op overlijden.

De veiligheid van auto’s wordt getest met de standaardman voor ogen en dat heeft nefaste gevolgen voor vrouwen. Crashtestdummy’s zijn gemodelleerd naar de gemiddelde westerse man: 1,77m groot, 76 kg zwaar en de verdeling van hun spiermassa is mannelijk. Omdat vrouwen minder spieren in hun nek en bovenlichaam hebben dan mannen, zijn ze gevoeliger voor een whiplash bij een achteraanrijding. De zetel biedt onvoldoende bescherming voor vrouwen, die gemiddeld minder wegen. Ook bij een frontale botsing lopen vrouwen meer kans op verwondingen, zelfs als ze een gordel dragen.

Sinds eind jaren 1960 zijn er ‘vrouwelijke’ crashtestdummy’s, maar critici stellen dat die te weinig rekening houden met hoe vrouwen werkelijk in elkaar zitten: zij zijn niet gewoonweg kleinere en lichtere versies van mannen. In Europa werd pas in 2014 een vrouwelijke testdummy ontwikkeld die werd gemodelleerd naar een gemiddelde vrouw. Pas in de jaren 1990 kregen ook ‘zwangere’ testdummy’s aandacht, ongeveer veertig jaar nadat de eerste crashtestdummy’s ontwikkeld werden, waardoor de veiligheid van zwangere vrouwen lange tijd ondermaats was.

KOMT EEN MAN BIJ DE WC

Openbare toiletten werden de voorbije jaren in stijgende lijn ‘geautomatiseerd’. Als je ze betreedt, springen de lichten aan. De toiletten spoelen zelf door. Kranen en handdrogers werken pas als je je hand voor de sensor houdt en zijn uitgerust met een timer. Ook de zeep wordt contactloos aangereikt. Die keuzes worden gedreven door efficiëntie, hygiëne, energiebesparing en duurzaamheid. Al kan die automatisering ook voor pijnlijke situaties zorgen.

In augustus 2017 tweette een Nigeriaanse man een video die vervolgens viraal ging: ‘Als je het belang van diversiteit in tech en de impact ervan op de maatschappij niet begrijpt, bekijk dan deze video’. Als hij zijn hand onder de handzeep houdt, komt er geen zeep uit. Als hij er vervolgens een wit doekje onder houdt, werkt het systeem prima. De verklaring? De lichtsensoren in het toestelletje zijn onvoldoende afgestemd op donkere kleuren die, in tegenstelling tot lichte tinten, minder reflecteren. De ontwerpers betichten van racisme is te kort door de bocht. Dit is eerder een voorbeeld van de white guy bias: de blanke man geldt als standaardinstelling. De sensoren van de automatische handzeep werden, vóór ze op de markt kwamen, niet voldoende getest met een diverse groep eindgebruikers.

STEREOTIEPE SEKSROBOTS

In de Zweedse fictieserie Real Humans wonen hubots – samentrekking van human en robot – tussen mensen van vlees en bloed. Vera is een hubot die huishoudelijke en zorgtaken uitvoert. Ze heeft het uiterlijk van een oudere dame. Ze draagt een schort, is bazig en zeurderig én haar (mannelijke) eigenaar klaagt dat ze hem zijn vrijheid ontneemt. Kortom, Vera bevestigt allerhande stereotypen over vrouwen in haar uiterlijk, gedrag en takenpakket. Stel je voor dat huishoudrobots of je Roomba-stofzuiger een vrouwelijk uiterlijk krijgen.

Vrouwelijke seksrobots en hun pornografisch uiterlijk worden om soortgelijke redenen bekritiseerd. Volgens critici bestendigen ze het beeld van de vrouw als lustobject en zelfs als ‘gebruiksvoorwerp’. Seksrobots dragen volgens hen bij aan een verdere objectivering en onderdanigheid van de vrouw. In 2015 werd zelfs de Campaign Against Sex Robots gelanceerd.

De vrees leeft dat seksrobots mensen en menselijke relaties op termijn zullen vervangen. Die vervangingsangst ten opzichte van technologie is niet nieuw, maar de robots die momenteel op de markt zijn, zijn redelijk ‘primitief’. Ze lijken eerder op sekspoppen dan op de slimme, autonome machines waar de campagne zich druk over maakt. Toch is het goed om de discussie te voeren. Geen enkele robot ontwerpt immers zichzelf: mensen maken die keuzes.

MOORDLUSTIGE MACHINES

Soft robots bestaan uit zachte en flexibele materialen, vergelijkbaar met menselijk weefsel. Ze worden ingezet om delicate voorwerpen te grijpen, zoals mals fruit in de voedingsindustrie. Ze kunnen die optillen en verplaatsen zonder ze te beschadigen. Ook bij bepaalde vormen van chirurgie worden soft robots ingeschakeld. Doordat ze zo zacht zijn, zijn ze echter kwetsbaar voor schade, bijvoorbeeld door druk of scherpe objecten. Daardoor zijn ze in principe minder duurzaam, omdat beschadigde onderdelen regelmatig vervangen moeten worden.

Als wij een wonde hebben, dan herstelt die vanzelf. Robotonderzoekers van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) maken robotonderdelen van rubberachtige polymeren die zelfherstellende eigenschappen hebben: als die beschadigd worden, dan hecht de ‘wonde’ vanzelf terug aan elkaar. Dit materiaal is duurzaam en kan gerecycleerd worden. Maar bij robots is morele paniek nooit ver weg. Toen de Britse tabloid The Sun schreef over dit onderzoek, wekten ze de indruk dat als mensen in een gewapende strijd robots neerschieten, deze terminators zichzelf zullen herstellen en dus onklopbaar zijn. Media praten ons angsten aan: binnen afzienbare tijd komen robots ons vermoorden. Van zelfbewuste en uit vrije wil handelende robots is echter nog lang geen sprake en naar alle waarschijnlijk komen ze er zelfs nooit.
Katleen Gabriels

Gabriels in De Stemming van zondag 15 december 2019:

|

Gabriels was over dit onderwerp ook te gast in L1mburg Centraal:

De Stemming

Iedere zondag live vanuit café Forum, Sint Pieterstraat 4 in Maastricht van 11:00 tot 13:00 uur op L1 Radio. Herhaling maandag 20:00 tot 22:00 uur.

Alle fragmenten en hele uitzendingen van De Stemming zijn te beluisteren op L1.nl/Stemming
De Stemming is er ook als podcast.

Kom langs of luister L1 Radio via L1.nl/Radio of op FM 95.3 en 100.3. L1 Radio is ook via DAB+ te beluisteren, op kanaal 7A.

L1mburg Centraal - 21 januari 2020

L1mburg Centraal - 21 januari 2020

L1mburg Centraal: Manifest wil harddrugs reguleren in plaats van verbieden

L1mburg Centraal: Manifest wil harddrugs reguleren in plaats van verbieden

L1mburg Centraal: Koning op werkbezoek in Baarlo, Kessel en Weert

L1mburg Centraal: Koning op werkbezoek in Baarlo, Kessel en Weert

L1mburg Centraal: Trainer Roda JC: 'Geen paniek!'

L1mburg Centraal: Trainer Roda JC: 'Geen paniek!'

L1mburg Centraal: Prijs voor elektronisch chirurgisch mes uit Maastricht

L1mburg Centraal: Prijs voor elektronisch chirurgisch mes uit Maastricht

Radioprogramma wil De11devande11de naar Heerlen halen

Radioprogramma wil De11devande11de naar Heerlen halen

Logo 1Limburg

Bekerduel Fortuna Sittard stilgelegd vanwege mist

Bekerduel Fortuna Sittard stilgelegd vanwege mist

De bekerwedstrijd tussen Fortuna Sittard en Feyenoord in de achtste finale van de KNVB-beker is na 64 minuten bij de stand 1-1 gestaakt. Dichte mist maakte verderspelen in Sittard niet mogelijk. Het restant van 26 minuten wordt op een nog nader te bepalen…

Programma's