Natuur en Zo column: volkstuinieren

Natuur en Zo column: volkstuinieren

In de Natuur en Zo van 31 augustus was columniste Rob van der Linden te gast. Hij heeft het in zijn column over volkstuinieren.

|
Het is alweer heel wat jaren geleden dat Lily en ik trouwden. Van thuis, een huis met een leuk tuintje, naar een flatje, bovenste verdieping, drie hoog, met alleen een balkonnetje. Hoewel het balkonnetje in no-time zo vol stond met groen, dat er nog bijna geen stoel meer bij paste, bleef het toch kriebelen. Ik wilde met mijn groene vingers in de zwarte aarde. Ik schreef me in bij volkstuinvereniging Ons Genoegen, die een stuk grond beheert bij Leenhof tegen het Kapellerbosje, dicht bij Slot Schaesberg dat toen nog gewoon Boerenslot of ‘de ruïne’ heette.

Destijds was er nog een wachtlijst, maar het jaar daarop kreeg ik toch een lapje toegewezen. We schrijven 1979. Op een stuk grond van globaal 230 m2 kon ik me eens flink uitleven. Het was een kaal, leeg stuk. Ik had niets geërfd van mijn voorganger. Ik verdeelde het stuk in vieren door er kruiselings paden in aan te leggen met in het midden een cirkel waarin kruiden werden geplant. Deze verdeling heb ik aangehouden en werd vele jaren later nog versterkt door het planten van ligusterheggetjes. De kruiden kregen op een gegeven moment te weinig licht en werden vervangen door een appelboompje dat ik voor een paar gulden kocht bij de HEMA en dat later weer werd vervangen door een daklinde. In deze linde zaaide ik in 2008 voor de eerste keer met succes maretak.
Volkstuinen bestaan al lang. Reeds in de middeleeuwen waren er al tuinen die door de bevolking werden onderhouden, de zogenaamde coelghearde. Steden verpachtten grond buiten de stadsgrenzen maar ook weldoeners stelden land beschikbaar aan landarbeiders. De eerste keer dat een organisatie volkstuinen verhuurt is in 1838. In Franeker gebeurde dat door de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. Vlaanderen liep enkele tientallen jaren achter. In de loop van de negentiende eeuw zien we de eerste volkstuincomplexen in Nederlandse steden. De grond werd verhuurd door de gemeentes. Omdat de volkstuinders op moesten komen voor hun belangen werden begin twintigste eeuw de eerste tuinverenigingen opgezet. Dit resulteerde in de oprichting van het AVVN, het Algemeen Verbond van Volkstuinverenigingen in Nederland. Zo’n organisatie was toen hard nodig om de belangen van volkstuinders te behartigen.

De meeste volkstuinen bleven lang echte moestuinen. De lonen waren laag en een eigen moestuin was financieel de goedkoopste manier om deels in het levensonderhoud te voorzien. Na verloop van tijd verdween langzaamaan de economische functie en werd de volkstuin meer en meer, al dan niet gedeeltelijk, een siertuin. Tegenwoordig heeft hij vooral een recreatieve functie hoewel het besef ‘weet wat je eet’, het belang van gezonde groente, groente die zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen wordt gekweekt, weer groeit.

Ons Genoegen Landgraaf werd opgericht in 1949, dit jaar alweer 70 jaar geleden! ‘Ons Genoegen’ schijnt een populaire naam te zijn voor volkstuinverenigingen want niet alleen in Landgraaf maar ook in Rotterdam, Katwijk, Heerjansdam, Lelystad, Graft-de Rijp, Zwolle, Steenwijk en misschien in nog wel meer gemeentes moet het plezier in volkstuinieren de aanleiding zijn geweest om te kiezen voor deze naam.

Mijn tuintje, helemaal aan het einde van het complex, is een oase van rust. Het is een paradijs voor vogels doordat het zo dicht tegen de bosrand ligt. Het is altijd spannend wanneer je in het voorjaar de eerste keer de koekoek hoort. Eén nadeel heeft het wel; de grond is zandig en niet alle groentes houden hiervan. Voordeel is dan wel weer dat de grond gemakkelijk te bewerken is en gauw warm. Door de jaren heen is er van alles gekweekt, niet altijd met evenveel succes. Deels door externe omstandigheden zoals slakken, konijnen en duiven die letterlijk een graantje meepikten, maar ook door tijdgebrek. Er is maar één partij die hieruit voordeel trekt en dat is het inheems groen, onkruid. De onderverdeling in vier vakken bestaat nog steeds. Groentes en bloemen staan nu ieder in hun eigen vak. Maar ook hier zijn weer uitzonderingen want de teunisbloem, kaardebol, stokroos, prikneus, primula en het vergeet-me-nietje duiken spontaan her en der op en mogen van mij wat kleur geven tussen het groen van de groentes. Naast groente en bloemen vind ik het leuk om wat te experimenteren. Als voorbeeld noemde ik al het maretakexperiment dat succesvol verliep. Na mijn daklinde is het nog in tal van andere bomen met succes gezaaid. Linde, appel en meidoorn, meerdere boompjes met maretak, brengen nu geluk in andere tuinen. Natuurlijk moet ook even het stekken van platanen worden genoemd. Enkele platanentakken die ik als rijshout gebruikt had, bleken spontaan te wortelen. De Larousse Agricole, dé bijbel voor elke Franse agrariër, een boekwerk uit 1922, vertelde me dat dit de standaard methode van vermeerdering van platanen in Frankrijk is: bouturage, stekken. Enkele tientallen van deze bomen sieren inmiddels diverse tuinen in Zuid-Limburg. Een van die eerste stekken is weer bij mij terug en wordt na bijna twintig jaar omgevormd tot bonsai. Heel apart.

De tuinen langs de buitenkant, met name de bosrand, worden sinds een aantal jaren niet meer verhuurd. Komt een van die tuinen vrij dan wordt er gras ingezaaid, gras dat sinds enkele maanden door schapen wordt onderhouden. Dit versterkt het landelijk karakter van ons complex nog eens extra.

Lekker bezig zijn in het groen blijft een aanrader voor iedereen. Een beter anti-stressmiddel is er niet. Wat het ook is, groente, bloemen of iets anders, al lig je lekker met een boek op je grasveldje in de schaduw van je notenboom, het doet je goed. Mocht je geïnteresseerd zijn, er zijn nog enkele tuinen vrij bij Ons Genoegen.
Rob van der Linden

Natuur en Zo

Iedere zaterdag van 09:00 tot 10:00 uur op L1 Radio speciale aandacht voor het Limburgse land. Met elke week een deskundige gast in de studio, reportages over het buitenleven en natuurlijk nuttige tuintips. Tijdens de uitzending kun je natuurlijk bellen met vragen over tuin, balkon of vensterbank. Vragen, opmerkingen of tips? Mail ons via natuurenzo@L1.

Luister L1 Radio via L1.nl/Radio of op FM 95.3 en 100.3. L1 Radio is ook via DAB+ te beluisteren, op kanaal 7A.

Logo 1Limburg

Programma's