L1mburg Centraal: Indië-herdenking: geen publiek, maar online

L1mburg Centraal: Indië-herdenking: geen publiek, maar online

In het herdenkingspark in Roermond vindt ieder jaar op de eerste zaterdag in september een herdenking plaats bij het Nationale Indië-monument. Slachtoffers van het conflict in het voormalige Nederlands-Indië worden op die dag herdacht. Zo'n 6000 mensen, veteranen, nabestaanden en belangstellenden wonen de herdenking doorgaans bij. Op 5 september is de 33ste herdenking, maar vanwege corona ziet die er heel anders uit dan normaal. De herdenking zal namelijk online plaatsvinden. Aan tafel spreken we daarover met Jan Litjens, vice voorzitter van de Stichting Nationaal Indië-monument.

Stichting Nationaal Indië Monument 1945-1962 (NIM), de organisatie van de jaarlijkse herdenking in Roermond, heeft dit jaar uit een heel ander vaatje moeten tappen. "We hadden al het een en ander geregeld, maar dit voorjaar werd alles op z'n kop gezet door het coronavirus", zegt vice-voorzitter Jan Litjens.

Coronavirus

De herdenking in Roermond wordt al voor de 33ste keer georganiseerd. Volgens Litjens gebeuren sommige dingen inmiddels routinematig. "We weten dat we elk jaar de Maastrichterweg moeten laten afsluiten en dat we de NS moeten vragen om de treinen stapvoets te laten rijden, maar dit was allemaal nieuw", zegt hij. 

De herdenking niet door laten gaan, was geen optie volgens Litjens. "Veteranen, ook al zijn ze 93 jaar oud, willen er graag bij zijn. Mensen van die leeftijd horen bij de kwetsbare doelgroep, dus die moeten we niet op één plek bij elkaar hebben. Dat zou onverantwoord zijn. Om het toch op een waardige manier te herdenken, hebben we besloten maar een beperkt aantal mensen uit te nodigen. Verder is er geen publiek welkom", zegt hij. "De herdenking is volledig online bij te wonen. En we zetten de week voorafgaand aan de herdenking elke dag een portret online van een veteraan, die zijn verhaal vertelt."

Herkenning en erkenning
Hoewel de veteranen op leeftijd zijn, leeft deze herdenking nog steeds. "We hebben jaarlijks zo'n vijf-tot zesduizend bezoekers. De herdenking spreekt ook de tweede en derde generatie van de veteranen aan. Dit jaar liggen er ook weer vijftig kransen bij het monument van de veteranen, ook al kunnen ze er zelf niet bij zijn", zegt Litjens. "De herdenking is een stukje herkenning en erkenning voor de veteranen. Lange tijd hebben deze veteranen zich niet gerespecteerd gevoeld." Daarom is het monument in Roermond volgens Litjens ook zo belangrijk. "Op de zuilen staan de namen van de ruim 6.200 gesneuvelde Nederlandse militairen. Het monument heeft de functie van een graf gekregen", zegt hij.

In de jaren tachtig van de vorige eeuw werden deze militairen pas voor het eerst officieel herdacht in Roermond. Roermondenaar Hans Cremers vroeg zich in 1984 na de 4 mei-herdenking af waarom er niet op een centrale plaats aandacht was voor de slachtoffers van het naoorlogse conflict in het voormalige Nederlands-Indië. Het oorspronkelijke monument aan de Maastrichterweg is op 7 september 1988 onthuld door Prins Bernhard.

Tropenkolder

Het is Litjens dan ook een doorn in het oog dat veel mensen niet weten wat zich in het toenmalig Nederlands-Indië en Nieuw-Guinea heeft afgespeeld. "Dit staat niet in de schoolboeken. Normaal betrekken we altijd basisscholen bij de herdenking. We geven dan een aantal gastlessen en we nodigen een school uit voor de herdenking", zegt hij. "De veteranen hebben daar jaren onder erbarmelijke omstandigheden gezeten. Nazorg voor deze militairen was er niet. Veel van deze militairen hebben tropenkolder (angststoornis PTSS, red.) overgehouden aan hun jaren in Nederlands-Indië en Nieuw-Guinea. Daar hebben ze vaak nu nog last van. Voor de jonge veteranen en de militairen van nu is die nazorg er wel als ze uitgezonden zijn geweest. Deze Veteranenwet is pas jaren later aangenomen."

Leven riskeren

Dat de militairen er onder erbarmelijke omstandigheden hebben gezeten, komt ook nadrukkelijk aan bod in de portrettenreeks van stichting NIM. Cees Maaswinkel was als korporaal rekenaar mortieren in Nieuw-Guinea. Hij was betrokken bij een vuurgevecht, een paar uur voordat er in 1962 wapenstilstand werd gesloten. "Een pelotonscommandant is daarbij om het leven gekomen", zegt hij. "Een maatje van me is toen in zijn buik geraakt. Daar heeft hij zijn hele leven last van gehad." Maaswinkel geeft ook toe dat hij niet wilde gaan toen hij werd opgeroepen. "Ik vond het een onzinnige zaak om daar m'n leven te riskeren."

Toch moest hij uiteindelijk naar Nieuw-Guinea. Herinneringen heeft hij nagenoeg niet. "Ik heb besloten om die hele zaak van me weg te zetten. Ik heb geen herinneringen. Ik heb het hele zaakje gewist", geeft hij toe. "In 2002 ben ik naar een tentoonstelling geweest over Nieuw-Guinea. Dat bracht geen herinneringen terug, maar het maakte wel gevoelens los."

Herdenking

Bol Kerrebijn was militair van de KNIL (Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger). Hij woont in een tehuis voor veteranen in Bronbeek. Hij is de enige KNIL-er die er nog woont. Kerrebijn is blij dat veteranen nu de erkenning krijgen die ze verdienen. "We zijn ten strijde getrokken in opdracht van de overheid. We hebben zelfs ons leven geriskeerd", zegt hij in zijn portretvideo. "Het is nu goed geregeld maar onze generatie werd bestempeld als veteranen omdat ze in de oost hebben gediend. Er zat geen stukje erkenning aan vast. Gewoon de naam veteraan zegt niks." Kerrebijn vindt het goed dat er nog steeds wordt herdacht. Hij vindt het prachtig dat de jongere generatie nog steeds herdenkt op 4 en 5 mei. Of dat met de Indië-herdenking ook het geval gaat zijn, weet hij niet. "Ik vind dat wij ons zegje hebben gezegd. De jongere generatie moet voor zichzelf uitmaken of ze het nog zinnig vinden om dit te herdenken."

Blauwe hap

Litjens drukt jonge veteranen en militairen daarom ook altijd op het hart dat het belangrijk is om de geschiedenis te vertellen en door te geven. "Dat hebben deze veteranen uiteindelijk gedaan. Wie gaat jouw geschiedenis straks vertellen? Als je het niet zelf doet, is er straks niemand meer die het kan doorgeven. Daarom zijn veteranenreünies of bijeenkomsten ook zo belangrijk. Veteranen voelen zich daar op hun gemak. Ze kunnen over vroeger praten. Dat voelt voor hen als een warm bad. Om een dergelijke bijeenkomst goed af te sluiten wordt altijd Indisch gegeten. Dat wordt ook wel blauwe hap genoemd."

Trots

En dat er bijzondere verhalen zijn weet de 68-jarige Litjens als 'jonge veteraan' als geen ander. Als vice-voorzitter van stichting NIM heeft hij in de loop der jaren heel wat bijzondere verhalen gehoord en verzameld. "Een veteraan uit Baarn wilde toen koste wat kost per trein naar de herdenking komen. Hij zat in een rolstoel, dus volgens zijn familie was het makkelijker om met de auto te gaan. Hij is uiteindelijk met de trein gekomen. Uiteraard had hij zijn veteranenuniform aan. Hij wilde laten zien dat hij voor zijn land had gevochten", zegt Litjens. Het is volgens de Roermondenaar kenmerkend voor de trots die de veteranen nog hebben.

Dat is ook te zien bij één van de geïnterviewde veteranen die aanloop naar de Indië-herdenking te zien zal zijn. John Bruininga was marinier en vocht in het Nederlandse koloniale leger. Toen Koning Willem-Alexander zijn excuses in Indonesië had aangeboden voor het geweld bij de onafhankelijkheidsstrijd, voelde hij zich verraden. Hij heeft toen zelfs zijn koninklijke onderscheiding weggegooid. Dat was toen nog landelijk nieuws.

In de video van stichting NIM komt hij nog eens terug op het excuses van Koning Willem-Alexander. "Hij vergeet dat er duizenden Nederlanders, Indische-Nederlanders en Molukkers zijn afgeslacht. En dan gaat hij zijn excuses aanbieden voor de gewelddadigheden van de veteranen. Dat had hij over moeten laten aan de veteranen", zegt Bruininga in de video.

Een ander bijzonder verhaal komt nog uit de koker van Litjens. Een terminale veteraan wilde afscheid nemen. Dus werd een wensambulance ingeschakeld. "Hij werd per brancard naar het monument gereden. Hij was echt terminaal. Toen hij bij het monument was, kon hij opeens nog kracht vinden om overeind te komen en een afscheidsgroet te brengen. Dat was prachtig."

Wat wordt er herdacht?

Veteranen en nabestaanden herdenken dat 6.200 Nederlandse militairen die in de jaren 1945-1962 het leven lieten tijdens militaire acties in het toenmalig Nederlands-Indië en Nieuw-Guinea. Het conflict ontstond toen de Indonesische onafhankelijkheid op 17 augustus 1945 werd uitgeroepen. De Nederlandse overheid erkende de onafhankelijkheid niet en stuurde 200.000 soldaten om de orde in de kolonie te herstellen. Een bloedige strijd barstte los. Na vier jaar oorlog, of 'politionele acties' zoals Nederland ze in eerste instantie noemde, erkende Nederland de onafhankelijkheid van Indonesië in 1949.

Het westelijk deel van Nieuw-Guinea bleef buiten de soevereiniteitsoverdracht. Maar ook Indonesië maakte aanspraak op Nieuw-Guinea en infiltreerde het gebied sinds 1949. Nederland stuurde in de periode 1961-1962 bijna tienduizend Nederlandse militairen naar Nieuw-Guinea, van wie een deel als dienstplichtige. Uiteindelijk werd het diplomatiek opgelost. Op 15 augustus 1962 werd in New York een akkoord bereikt: Nederland droeg de soevereiniteit over Nieuw-Guinea aan Indonesië over.

Geen publiek, wel genodigden

Dit jaar mag er geen publiek aanwezig zijn bij de herdenking in Roermond, die jaarlijks het eerste weekend van september plaatsvindt. De herdenking begint om 14:00 uur. Voor de plechtigheid heeft de stichting slechts een handjevol hoogwaardigheidsbekleders uitgenodigd. Onder anderen de Chef Militaire Huis van Zijne Majesteit de Koning, enkele ministers, militaire autoriteiten, gouverneur Theo Bovens en vertegenwoordigers van veteranenorganisaties zullen aanwezig zijn. 

Na een minuut stilte vliegt een formatie van vier F-16's van de Koninklijke Luchtmacht over in de zogenoemde 'missing man formation', waarbij één vliegtuig afbuigt. Verder zal er militaire muziek klinken en zal zangeres Suzanne Zeegers het Bapa Kami en Wilhelmus zingen.

L1mburg Centraal

Ons nieuws, jouw verhaal, dagelijks om 17:30 op L1 TV.
Meer L1mburg Centraal op L1.nl/L1mburgCentraal.

AvondGasten corona in Limburg - de Britse variant en de uitdagingen van vaccinatie

AvondGasten corona in Limburg - de Britse variant en de uitdagingen van vaccinatie

L1mburg Centraal - 20 januari 2021

L1mburg Centraal - 20 januari 2021

L1mburg Centraal: mogelijk vanaf het weekend al een avondklok

L1mburg Centraal: mogelijk vanaf het weekend al een avondklok

L1mburg Centraal: strafschoppenserie nekt MVV in beker

L1mburg Centraal: strafschoppenserie nekt MVV in beker

De eenzaamheid onder kinderen

De eenzaamheid onder kinderen

Donderdag in de vroege ochtend zware windstoten

Donderdag in de vroege ochtend zware windstoten

Logo 1Limburg

Programma's