L1 Cultuurcafé: dorpelingen 600 jaar geleden mondiger dan gedacht

L1 Cultuurcafé: dorpelingen 600 jaar geleden mondiger dan gedacht

Dertig jaar geleden vond Piet Schinck uit Baarlo enkele stokoude papieren. Het waren lijsten met namen van mensen die 600 jaar geleden geleefd hebben.

Schinck had geen idee wat die papieren eigenlijk voorstelden. Waarom waren de lijsten opgesteld? En door wie?

De middeleeuwse papieren lieten hem niet meer los. 

Uiteindelijk heeft hij het mysterie kunnen oplossen. Wat blijkt? Dorpsbewoners in de middeleeuwen waren veel welvarender en mondiger dan algemeen wordt aangenomen.

Verslaggever Frank Ruber zocht Schinck op in zijn huis in Baarlo:

|

Over het boek:

In de jaren tachtig van de vorige eeuw krijgt Schinck de afschriften van drie cijnsrollen uit 1406, 1455 en 1506 van het Huis Baerle te Baerle onder ogen. De secundaire bronnen zijn te vinden in een handschrift van Willem baron d’Olne (J.E.W.H. baron d’Olne 1848-1891).

Elke toelichting bij de rollen ontbreekt. Waar bevinden zich de originelen? Onderzoek heeft uitgewezen dat de perkamenten rollen aan het einde van de negentiende eeuw verdwijnen uit het ongeordende huisarchief van de adellijke familie D’Erp, de bewoners van de Borcht van Baarlo, voorheen het Huis Baerle

Het analyseren, systematiseren en het verklaren van de betekenis van de rollen, de juridische en economische inbedding van het cijnssysteem in een landsheerlijk kerspel vormen een uitdaging. Die uitdaging heeft hem sindsdien niet meer losgelaten. De aanhoudende stroom onderwijsinnovaties verhinderden aanvankelijk dat hij uitgebreide aandacht kon schenken aan de drie cijnsleggers.

De analyse van de leggers heeft hem gebracht in de wereld van de cijnzen in de late middeleeuwen. Na jarenlang onderzoek geven de rollen hun geheimen prijs. De zoektocht heeft geleid tot een boek over het cijnssysteem in het algemeen én de geschiedenis van het systeem tot 1578 in landsheerlijke kerspels; Baerle in het bijzonder. 

De ontwikkeling van de rechtshistorische inbedding van het systeem in kerspels wordt besproken en in een drietal hoofdstukken is cijns in combinatie met halffschap, huer, pecht en pacht het thema. In het boek wordt veel aandacht geschonken aan de gewone mensen, de kerspellieden, zij zijn de gebruiksgerechtigden van de cijns. 

De woninglijsten van 1326, 1369, 1406, 1455, 1506 en 1533 van Baerle met huizen, hoofdbewoners, juridische posities van de bewoners vormen de uitkomst van de zoektocht. De beschrijving van de ontwikkeling van de laat-, leengerichten en het ordinarisgericht en de evolutie en betekenis van het landsheerlijke fiscale stelsel wordt uit de doeken gedaan. De studie bevat nieuwe inzichten over aannemerij, de woningbouw en de ‘woningmarkt’.

De rechtsgeschiedenis van de cijnswereld heeft in de geschiedenisboeken en grote standaardwerken een minimale plaats gekregen, niet de plaats die deze niet onbelangrijke wereld verdient. Geërffden of kerspelluden bevolken de landsheerlijke kerspels, onderheerlijkheden, voogdijen, enz. Meer dan driekwart van de inwoners is uitsluitend gebruiker van den thins en voor hen vormt de cijns de grondslag voor hun bestaan. 

In de Lage Landen en daarbuiten zit een aanzienlijk deel van de bevolking vanaf het begin van de veertiende eeuw in het relatief vrije systeem van de cijnzen. Het leen- en het cijnsstelsel zoeken een plaats in de wordende staat, o.a. in het landsheerlijke kerspels. 

De geschiedenis van de rechtspositie van cijnslieden en de cijnzen in de late middeleeuwen zijn twee sterk onderbelichte zaken zijn. De gebruikelijke beelden van de late middeleeuwen gaan flink op de schop, er is sprake van vele kantelende, nieuwe en andere beelden.

L1 Cultuurcafé

Iedere zaterdag van 10:00 tot 13:00 uur op L1 Radio.
Ontdek hier eerdere afleveringen van L1 Cultuurcafé

Live optredens uit het L1 Cultuurcafé verzamelen we hier, ook in abonnement als podcast.

Luister L1 Radio via L1.nl/Radio of op FM 95.3 en 100.3. L1 Radio is ook via DAB+ te beluisteren, op kanaal 7A.

L1mburg Centraal - 29 november 2020

L1mburg Centraal - 29 november 2020

L1mburg Centraal: horrorcrash ontsiert Grand Prix van Bahrein

L1mburg Centraal: horrorcrash ontsiert Grand Prix van Bahrein

L1mburg Centraal: Diego koestert krabbel Maradona

L1mburg Centraal: Diego koestert krabbel Maradona

L1mburg Centraal: enorme drukte in Maastrichtse binnenstad

L1mburg Centraal: enorme drukte in Maastrichtse binnenstad

L1mburg Centraal: groen licht voor documentaire met Jos Brech

L1mburg Centraal: groen licht voor documentaire met Jos Brech

L1mburg Centraal: de traditie van de adventskrans

L1mburg Centraal: de traditie van de adventskrans

Logo 1Limburg

'Drukte winkelcentra noopt tot maatregelen'

'Drukte winkelcentra noopt tot maatregelen'

De voorzitters van de zuidelijke veiligheidsregio's gaan zich beramen op de maatregelen die nodig zijn om te voorkomen dat steden als Maastricht de komende weken worden overspoeld met Belgische kooplustigen.

Programma's