Buren in Europa: Elten, schuivende landsgrenzen

Buren in Europa: Elten, schuivende landsgrenzen

Een heel bijzonder dorpje, Elten, net over de grens ten oosten van Nijmegen.

Bijzonder in meerdere opzichten, maar vooral omdat het tussen 23 april 1949 en 1 augustus 1963 onder Nederlands bestuur stond.

Het was geen deel van een Nederlandse provincie, geen deel van een gemeente. Het was een drostambt, met aan het hoofd een landdrost, meneer Blauwboer.

Het dorp was 14 jaar lang Nederlands. Voor Elten waren dat 14 bijzondere jaren .


Het grondgebied van Nederland is na de Tweede Wereldoorlog groter geworden. Op 19 plaatsen is ons grondgebied iets naar het oosten verlegd.

De belangrijkste wijzigingen vonden plaats bij Sittard (de Selfkant) en Nijmegen.

Ten oosten van Nijmegen zijn Elten en omgeving Nederlands gebied geworden. In deze streek die een oppervlakte beslaat van 19 vierkante kilometer wonen nu ongeveer 3.500 mensen.

Elten werd aan Nederland toegewezen ter compensatie voor de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. Wat de Eltenaren daarvan vonden laat zich raden.

Historicus Edwin Zweers heeft onderzoek gedaan naar de geschiedenis van Elten.

Ja, dat vonden ze niet zo leuk. Maar goed, het werd ook wel duidelijk dat - als je je aan alle regels zou houden - het geen probleem zou zijn.

Alles ging goed. 'Reibungslos,' zoals ze hier in Duitsland zeggen.

Maar toch was wel even wennen. De Eltenaren waren natuurlijk bang voor de wraak van de Nederlanders, voor 5 jaar Duitse bezetting.

Bang dat die woede zich op die arme Eltenaren zou richten en dat zij zouden moeten betalen voor wat Duitsland had aangericht in Nederland.

Dat viel gelukkig mee, dat werd heel snel duidelijk, maar die Eltenaren waren daar aanvankelijk wel bang voor, ja.
Edwin Zweers

Terugkijken

De 14 Nederlandse jaren voor Elten zijn ook wel 14 vette jaren geweest. Dat had vooral te maken met het toerisme.

Elten ligt aan de B8, de verbinding tussen het Ruhrgebied en West-Nederland.

Heel veel Duitsers gaan in de vakantie naar Nederland. Ze komen terug langs Elten en wilden vroeger van de guldens af.

Dus dronken ze in Elten nog een biertje of kochten wat in de winkels.

Datzelfde geldt voor Nederlanders die naar huis teruggingen en van de marken af wilden.

Die gingen ze in Elten 'spenderen'. En de Eltenaren deden niet moeilijk, je kon hier zowel in marken als in Nederlandse guldens betalen. Dat was geen enkel probleem.
Edwin Zweers

Het was natuurlijk in de jaren vijftig al wel duidelijk dat deze situatie niet kon blijven bestaan. Duitsland wilde Elten heel graag terug, maar wilde daar ook niet al te veel voor betalen.

Nederland wilde Elten wel teruggeven, maar wilde daar heel veel geld voor. En die onderhandelingen zijn in de tweede helft van de jaren vijftig maar door- en doorgegaan.

Uiteindelijk hebben Jozef Luns, de Nederlandse minister van buitenlandse zaken en Klemens von Brentano, zijn Duitse collega, het goed met elkaar kunnen vinden.

Op 1 augustus 1963 is Elten weer teruggegaan naar Duitsland. Let wel, voor 250 miljoen mark.

Buren in Europa

Buren in Europa is een samenwerkingsproject van Omroep Gelderland en L1 met initiatiefnemer Studio47 uit Duisburg (Nordrhein Westfalen). 24 weken lang maken de partners iedere week een achtergrondreportage over Duitsers in de Nederlandse grensstreek en andersom.

Zaterdag om 10:43, 12:43 en 14:43 uur en zondag om 16:53, 18:23, 21:23 en 22:23 uur

Alle afleveringen van Buren in Europa bekijken

Logo 1Limburg

Rijwielhandel voor tonnen gedupeerd door brand

Rijwielhandel voor tonnen gedupeerd door brand

Eigenaar Rob Dekkers is de schrik amper te boven. In de nacht van zaterdag op zondag werd hij rond drie uur door de meldkamer uit bed gebeld met de mededeling dat zijn loods aan de Gagel in Wanssum in brand stond.

Programma's